یادداشت سیاسی سیاسی دیدگاه ادبیات زنان جهان بخش خبر گفتگو آرشیو  
  اجتماعی اقتصادی مساله ملی تاریخ کارگری گزارش حقوق بشر ورزش گوناگون پاورقی  
   

نگاهی به ببانیه اخیر رضا پهلوی به مناسبت چهلمین سالگردانقلاب
«هویت ایرانی» به مثابه برابرنهاد «هویت دینی» به چه معناست؟ - تقی روزبه


تقی روزبه



اخبار روز: www.akhbar-rooz.com
آدينه  ٣ اسفند ۱٣۹۷ -  ۲۲ فوريه ۲۰۱۹


مقدمه: این که انقلاب نیمه تمام مانده مشروطیت برای به پایان بردن نظام مطلقه پادشاهی، بدنبال آب گرفتار سراب شد و با تراژدی عروج یک مدعی واپسگراتر تاریخی همراه گشت، بی تردید یک طنزتلخ تاریخی است که ریشه ها و علل خود را دارد که هم چنان لازم است مردم ایران و فعالان و صاحب نظران حول دلایل ورود به این فاجعه و چگونگی رهائی از آن بدون آن که بدام فاجعه جدیدی بیفتند، تأمل و گفتگو نمایند. اما در همین راستا هدف این نوشته درنگ بر نقش «گفتمان ها» در وقوع چنان رخدادهای نابهنگام و تراژیک از یکسو و تا حدی نحوه شکل گیری این گفتمان ها از سوی دیگر است و در همین رابطه تلاش شده است که با بازخوانی تجربه انقلاب بهمن، تقابل و کنتراستی بین برخی تحولات و بازیگران آن دوره با برخی تحولات و بازیگران امروزی برقرار کند. اگرچه تمرکز اصلی بر بیانیه اخیر سلطنت طلبان* است، اما در اصل هدف نوشته فراتر از این یا آن بازیگر مشخص است.

پیام رضا پهلوی به مناسبت چلهمین سالگرد انقلاب بهمن در عین حال پرده برداری از گفتمانی بود با ادبیات و رنگ و بوی تازه و ناسیونالیستی که لازم است در پرتو تجربه انقلاب بهمن و تحولات امروزین جهان مورد نقد و واکاوی قرار گیرند. هر انقلابی قبل از هر چیز برآمدی است فراگیر علیه وضعیت موجود و مشخصا در هم شکستن ساختارها و مناسبات قدرتی که مانع رشد و شکوفائی جامعه است و بهمین دلیل در مرتبه نخست با وجه منفی خود علیه سیستم حاکم شناسائی می شود. بویژه در کشورهای استبدادزده که مشخصه اصلی اشان صلب و غیرمنعطف بودن انباشت قدرت و فقدان آزادی و امکان بحث و گفتگو و بطریق اولی کنشگری مستقل است، وجه منفی انقلاب ها برجسته تر هم می شود. البته مشخصه منفیت به معنای فقدان وجوه اثباتی و ایجابی در آن نیست و اساسا بدون شکل گرفتن چشم اندازی کما بیش مقبول و فراگیر (مستقل از آن که تا چه حد واقعی و علمی یا آعشته به ناکجاآباد و وهمناک باشد) امکان در هم شکستن کامل سیستم به صرف تکیه بر وجه منفی وجود ندارد. اما نکته مهم آن است که در جوامع بسته و دوقطبی شده حول استبداد و ضداستبداد، عموما این گونه تصورها نسبت به نظام جایگزین گنگ و وهمناک است و بسته به شرایط داخلی و نقش عوامل جهانی و این که کدام گفتمان و رویکرد اجتماعی دست بالا را داشته باشد، سرنوشت انقلاب رقم می خورد. شرایطی که منجر به انقلاب بهمن شد، بسیار وهمناک و تب آلود بود که موجب خطای باصره و توهم گسترده ای در انگاره های عمومی شد. هرچه فاصله بین وجه منفی و وجه ایجابی کمتر باشد و فرایند انقلاب به شکل موزون تر و با ریتم و شتابی مناسب حرکت کند، بهمان اندازه یک انقلاب با خطای باصره و ریسک کمتری مواجه خواهد شد. اگر بفرض انقلاب ایران در مراحل تکوین پر تب و تاب و شتابناک خود اندکی با شیب آهسته تر به پیش می رفت، به همان اندازه دست خمینی و روحانیت قبل از تصرف قدرت بیشتر رو می شد و مانع از چیرگی بلامنازع گفتمان «هویت دینی و حکومت اسلامی» بر دیگر سویه های موجود در انقلاب می گشت. بطورکلی انقلاب ها بسته به میزان بلوغ و پختگی اشان می توانند به موازات وجه منفی، یعنی آن نیروی محرکه ای که از عدم تحمل ناپذیرشدن وضعیت حاکم بر می خیزد، دارای جنبه های ایجابی هم (سنتز) باشند. اما مهم است بدانیم که وقوع یک انقلاب سراسری در جوامعی با نیروها و گرایش های مختلف بدون اجماعی که عمدتا حول وجه سلبی و در ضدیت با قدرت مستقر و درهم شکستن مناسبات و ساختارهای قدرت مسلط شکل می گیرد ممکن نیست. انقلاب بهمن ۵۷ در وجه سلبی و منفیت خود عمدتا یک انقلاب ضداستبدادی- سلطنتی بود (این که چگونه انقلاب بهمن از درون و تناقضاتش شکست خورد و خود حجاب خویشتن شد موضوع دیگری است که باید جداگانه به آن پرداخت).
در این بحث تمرکز بطورعمده بر وجه منفی ضدسلطنتی انقلاب بهمن است آن است که وقوع آن برای میراث داران نظام موروثی و مشخصا فرزندشاه سابق به مثابه نماد آن در طی دوره پساانقلاب به معنی دست و پنجه نرم کردن با نوعی بحران هویت و تلاش برای یافتن مکان سیاسی مشخص و تعریف شده ای برای خود بود. اگر ادعا کنیم که چندین دهه سپری شده صرف جدال با چنین بحران و یافتن جایگاهی مشخص و تعریف شده برای نماد نظام موروثی شده است سخنی به گزاف نگفته ایم: از سوگندخوردن به ولیعهدی تا پس گرفتن آن با این ادعا که آن را به «انتخاب مردم» واگذار می کند. وعده ای نسیه و سرخرمن با هدف تخطئه آن چه که به نقد مردم ایران در فقدان آزادی انتخاب، با یک انقلاب ضدسلطنتی با قیام و سرنگون کردن آن به سرانجامش رساندند)، از کناره نشینی تا هم آهنگ کنندگی و تا رهبری و تا تلاش های مکرر و ناکام برای شکل دادن به تشکیلاتی در خور برای آن و تا امروز که به عنوان یک مدعی تمام عیار به میدان آمده است. چنین رجعتی نیازمند نشستن گردوغبار فراموشی بر «حافظه تاریخی» مردم بویژه نسل های جوان و آشکارشدن فساد و ناکارآمدی حکومت اسلامی بود. اکنون بیلان خروجی فاجعه بار استبداد حکومت اسلامی در عرصه های گوناگون چنان انزجار و دافعه گسترده ای بوجود آورده است که نمای استبداد مطلقه دوره شاه با همه مصائب و بحران هایش، هم چون تماشای نمائی از دوردست، و بنا به مصداق «از طلا گشتن پشیمان گشته ایم مرحمت فرموده ما را مس کنید!» رنگ ببازد. البته عارضه حرکت در منطقه کور- در نقاط کور تاریخی- نشانه خوبی نیست و ملتی که تاریخ و تجارب گذشته خود را فراموش کند، چه بسا با تکرار خطاها تاوان سنگینی را پس بدهد. بروزچنین عارضه ای در شرایطی که هنوز چشم اندازی روشن و الهام بخش و فراگیر از آینده و میسر پیشروی شکل نگرفته باشد، می تواند موجب احیاء توهم بسوی ناکجاآبادی در گذشته شود، عارضه ای که انقلاب بهمن هم دچار آن شد. گرچه مقایسه گذشته و حال بخودی خود پدیده ای غیرطبیعی و منفی نیست و حتی می تواند فرصتی باشد برای نقد و بررسی تطبیقی گذشته و حال برای گشودن راهی برای پیشروی مطمئن به سوی آینده. اما آن چه که می تواند در این میان غیرطبیعی باشد این است که یک جامعه بجای بهره گرفتن از داشته های دیروز و امروزش اسیر حسرت و وسوسه گذشته و سراب گون آن شود. در حالی که در واقعیت امر هیچ گذشته ای را نمی توان به روز کرد مگر آن که فاجعه ای جدید آفرید. در اصل فاجعه «انقلاب اسلامی» که باید بین آن و کلیت انقلاب و مطالبات جامعه (به مثابه بستری با رویاهای متفاوت و بل متضاد) تمایز قائل شد خود نتیجه احیاء و به روزکردن «سراب» گذشته بود.

بنظر می رسد رضا پهلوی (و یا بیانیه نویس او) تلاش وافری بکار گرفته است تا نشان دهد که موفق به کشف اکسیر هویت گم کرده خود شده و چهلمین سالگرد انقلاب بهمن را فرصت مغتنمی شمرده است برای پرده برداری از آن. و عجیب هم نیست که دست یابی به چنان اکسیر حیات بخشی تا آن حد او را از خود بیخود نموده است که عنان از کف نهاده و بانک «یافتم یافتم» سر دهد! براستی در این کشف و شهود بشارت آمیز و رو به کهن بوم چه چیز تازه و بکری یافت می شود؟ یا که همان کالای کهنه و آشنائی است که با رنگ و لعاب تازه ای بسته بندی شده و روانه بازار سیاست گشته است؟ نگاهی به کل بیانیه نشانگرآن است که بیش از آن که خود این کالا تازگی داشته باشد نوع بسته بندی و بخصوص شرایط تازه ای که این کالا در آن عرضه می شود تازگی دارد. می دانیم که در طی یک دو سال اخیر تغییرات مهمی در اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی داخل کشور بویژه شکاف بین حاکمیت و جامعه، و نیز وضعیت بین المللی صورت گرفته یا درحال صورت گرفتن است که فرصتی برای ظهور و بروز این گونه هویت یابی ها و دوپینگ های سیاسی فراهم ساخته است. محتوای بیانیه ملقمه و برساخته ای است وام گرفته از برخی واژگان با بار معنائی و احساسی معطوف به «دوران طلائی گذشته». البته این نوع واژگان (بفرض صحت همه آن ها) تا وقتی که مربوط به تشریح و توضیح واقعیت های تاریخی باشند به خودی بی آزارند، اما وقتی به عنوان قطعات ساختن یک «گفتمان» برای امروز احضار و مونتاژ می شوند و با غازه ای غلیظ بر چهره بروی صحنه می آیند، که از فرط غلظت تهی و شعاری می شوند، آنگاه این پرسش مطرح می گردد که تنظیم کنندگان بیانیه به دنبال چه چیزی هستند که برای دوپینگ سیاسی خود به بازتولید ناکجاآباد گذشته متوسل شده اند؟
زمانی شاه سابق در اوج اقتدار خود اعلام داشت: «کورش آسوده بخواب که ما بیداریم!» اما چنان که افتاد و دیدیم آن «بیداری»، نبود مگر بیداری نهادهای امنیتی و سرکوب و بکارگیری مشت آهنین برای کنترل و ساکت کردن جامعه ای که نسبت به نابالغ انگاشته شدن خود و پای افزاری که به پاهایش بسته بودند معترض بود. خشمگین به دستگاهی که در آن اطاعت بندگان از خدایگانی که مقدر است زندگی و سرنوشتش به دست او بود. بهرصورت نادیده گرفتن مطالباتی که به سرعت انباشته می شدند، هم چون انباشت آب رودخانه ای خروشان در ورای یک سد بدون روزن، سرانجامی جز سرریزشدن و انفجار نداشت که چنان هم شد. بی شگ اگر گذشتگان بخواهند هم چون زامبی ها و مردگان متحرک وارد عرصه زیست عمومی بشوند و بر زندگان حکم برانند، همان گونه که اسلام توسط اسلام خواهان از گور بیرون کشیده شد و ورودش به عرصه عمومی آغاز فاجعه گشت که هنوز هم نتوانسته ایم از شرش خلاص شویم؛ حتم بدانیم که تداوم چنین چرخه ای حکایت گر جامعه پریشان احوالی خواهد بود که هنوز هم درس های لازم از فاجعه را فرا نگرفته است که در توهم خروج از یک فاجعه به استقبال فاجعه ای دیگر و از یک ناجی به گل نشسته به یک ناجی پیشتر به گل نشسته می رود. آیا حرکت در دور باطل تقدیری است که بر پیشانی امان حک شده و رهائی از آن ناممکن است؟ اگر از منظر بیانیه نویسان به جهان بنگریم چنین است. رویکرد آن ها فقط ابراز حسرت به گذشته (نوستالژیک) و سوگ از دست دادن آن نیست، بلکه بازگشت به آن را به ایدئولوژی، راهبرد و منشور سیاسی خود برای رهائی جامعه تبدیل کرده است. فاناتیسم ارجاع به گذشته با همه تفاوت های شکلی و طعم و بویش که خود را در مقام برابرنهاد نظام حاکم نشانده است، آن بندناف مشترکی است که نظام کنونی و نظام مدنظر آن ها را بهم مرتبط می سازد. گوئی که پیوند و پیمان دیرینه و ناگسستنی شیخ و شاه - به مثابه نماد دو نهاد کهن- به گونه ای است که وقتی یکی از آن ها آماج مردم قرار می گیرد و از اوج به حضیض می افتد، هر کدام از آن ها محکوم به بازتولید شرایط رشد آن دیگری است. تلاش برای بازگشت به عرصه عمومی از طریق برساختن هویتی چون «من ایرانیم و نشانم ایرانی و....» ، نیست مگر یک دوپینگ سیاسی که سوخت و فرصت ظهور و عروجش را مدیون دو عامل داخلی و خارجی است: در وجه داخلی «هویت ایرانی و حکومت ایرانی» هم چون برابرنهادی در مقابل برساخته «هویت دینی و حکومت اسلامی» شکست خورده قرار می گیرد و در وجه خارجی از ظهور یک پوپولیسم راست شبه فاشیستی و اقتدارگرا تغذیه می کند. بخصوص از حمایت بیدریغ محافظه کارترین و راست ترین جناح های سرمایه داری در آمریکا. چنان که می دانیم در آمریکا هم چون دژ اصلی سرمایه داری بحران زده عروج ترامپ به عنوان نماینده راست ترین و محافظه کارترین جناح های سرمایه دارای‌ مترادف بود با عروج شعارهائی چون عظمت را به آمریکا باز می گردانیم و دیوارکشی و خارجی ستیزی و استفاده ابزاری از احساسات و ارزش ها و سنت های بجامانده در برخی مناطق آمریکا و نیز نارضایتی های برانگیخته شده اقتصادی و رویکردهای ضدمحیط زیست.
یک باردیگر درونمایه اصلی اکسیر «یافتم یافتم» را مرور کنیم: «دوستان! دوستان! من ایرانی هستم! با گفتمانی ایرانی برای حکومتی ایرانی! اهل راستی و دشمن تاریکی، با درفش کاویانی، نشانمان ایرانی و....»! ادعا می شود که در این واژه گان «جادوئی» هویت گمگشته و به یغمارفته امان را دوباره به چنگ آورده ایم! گوئی بازیافت هویت به تاراج رفته هم چون یک حس شهودی و آگاهی غریزی یا ماقبل تجربی، از جنس فره ایزدی در زیرپوست بیانیه نویسان به خلجان در آمده است. انصاف داشته باشیم! آیا می توان دیگران را از لذت چنین مکاشفه بزرگی با خبر نکرد؟!. البته از حق هم نباید گذشت که برای بازیافت این هویت گم شده راهی صعب و طولانی پیموده شده است: از اعلام آمادگی برای خلبانی در خدمت نیروی هوائی حکومت اسلامی (فرقه تبه کار) در دوره جنگ ایران و عراق [زیادهم سخت نگیریم! هرچه که باشد در آن زمان افراد متنفذی چون داریوش همایون این نظریه را پرداخته بودند که برای حفظ کیان کشور حتی حاضرند در کنار حکومت اسلامی قرار گیرند و طبعا فضای گفتمانی رضا پهلوی هم متاثر از همان رویکردها بود] و تا نوسان بین گرایش های موجود در صفوف سلطنت طلبان از مشروطه تا مطلقه و تا رسیدن به مرحله زیست دوگانه هم سلطنت و هم جمهوری، با این پشتوانه که گویا ژنی از جمهوری خواهی در دودمان پهلوی هم وجود داشته است. مگر نه این که زمانی پدربزرگش بنا به مصلحت زمانه در مسیر عروج به قدرت و یافتن سکوئی برای پرش به آن مدتی ادعای جمهوری خواهی کرد؟ بهرحال هرچه که بود اعلام آمادگی برای ایفاء نقش در هر دو سناریو در شرایطی صورت گرفت که گمان می رفت قاطبه مردم ایران بهر دلیل بازگشت سلطنت را که قبلا سرنگونش کرده اند برنتابند. بدین طریق به «جمهوری خواهان» هم اطمینان خاطر داده می شد که جدال بین آن ها و نظام موروثی بلاموضوع است و بهتر است زیاد پاپی آن نشوند و او حاضر است نقش «پدرانه ای» برای هر دو طیف بازی کند و حتی مدعی شد که گویا شمار بیشتری از کارکنان دفترش را این نوع «جمهوری خواهان» تشکیل می دهند. بهرحال این دوره هم با بالا و پائین شدن اوضاع سیاسی و رقابت ها سپری شد و این گونه حباب های سیاسی هم یکی پس از دیگری تخلیه شدند. سرانجام زمان تعین بخشیدن به هویت سیاسی در شرایط تازه فرا می رسد:
ترکیبی از «ناسیونالیسم ایرانی» با تمثالی از هاله نور برگرد چهره و با طعم فره ایزدی. اکنون هاله نور چنان پر رنگ شده است که تقریبا کل قاب را در بر گرفته است. از نشستن میان دو صندلی و رهبری دو سناریوی پیش گفته خبری نیست و به همان میزان بر عیار گفتمان سلطنت و نظام موروثی به عنوان نظام بدیل افزوده شده است. در چنین جایگاهی دیگر معارض و شریک و رقیب تحمل نمی شود. احیاء نوستالوژی و تحمیل آن بر واقعیت ها از واقع بینی پیشی گرفته است. حالا دیگر هویت ایرانی و حکومت ایرانی و نظام موروثی هم چون نماد آن در این کهن بوم درخشش بیشتری پیدا کرده است. در حقیقت حضور نافذ و اعمال رهبری با تکیه صرف به نماد و حضوری نمادین پایش می لنگید و شکاف بین آن ها باید پر می شد. صلابت رهبری در دوره گذار بویژه برای ساختن آینده از آن گونه که مدنظر است تعیین کننده است. البته چنین صلابتی نیازمند رهبر بلامنازع و تشکیلات و حامیانی سرسپرده و «گفتمانی منسجم» است. در غیاب آن ها بود که جماعتی از غیب، از خیل جوانان نوسلطنت طب و جویای نام (با ادعای نمایندگی از نسل جوان) از گرد راه رسیدند و ظاهرا موفق به کاری شدند که دیگران به هر دلیل نتوانسته بودند. آن ها گرچه خود زمانی حامی و مدافع نظام کنونی بودند و اینک اما ظاهرا سرخورده و خشمگین از آن، شیفته و دلتنگ خاطره ها و اسطوره های کهن و مجذوب برساختی از معجون باستانگرائی و مولودگرائی برآن شدند که با پرکردن شکاف بین نماد و محتوا - رهبری نمادین و واقعی- به خلأ آلترناتیو پاسخ بدهند و بقول خودشان با گذاشتن تاجی بر سر دموکراسی (ظاهرا دموکراسی تاجدار بر وزن دموکراسی عمامه دار)، به نهاد پادشاهی و به گفتمان «هویت ایرانی و حکومت ایرانی» هم چون برابرنهاد «هویت دینی و حکومت دینی» معنا و جان تازه ای بخشند. حالا دیگر او شخصیتی بیطرف بر فراز دیگر گرایش ها- لااقل برای دوره گذار- نیست، بلکه اینک خود به عنوان یک مدعی در برابر آن ها ظاهر شده است. اکنون او پا بر دوش کسانی می گذارد که می پندارند بدون تکیه بر فره ایزدی و طواف حول شکوه و عظمت دیرین، ایران ایرانستان می شود. برای آن ها «دموکراسی» بدون تاجی برسر زیبنده سرزمین کاوه ها نیست. اکنون دیگر می توان راحت تر و بدون لکنت زبان و ابهام گوئی پیرامون عملکرد شاه سابق بویژه در سال های آخر دهه ای که منحر به انقلاب بهمن شد سخن گفت. در داوری های تا کنونی کلا دو رویکرد وجود داشته است: رویکردی وقوع انقلاب و سقوط نظام سلطنتی را بیشتر به دلیل رفتار سیاسی شاه در نگشودن به موقع فضای باز سیاسی می دانست و دیگری علت آن را تردیدها و عدم توسل به مشت آهنین. حالا دیگر این دومی است که دست بالا را پیدا کرده است.

با همه این ها، این پرسش هم چنان مطرح است که آیا این گفتمان دارای آن ظرفیت و انسجام و مابازاء اجتماعی لازم و پایدار برای بسیج عمومی هست یا آن که دچار همان سرنوشتی خواهد شد که دیگر تلاش های حباب گونه خارج از کشور در طی این سال ها و در مواقعی که رژیم دستخوش بحران می شد؟
با توجه به شرایط نامتعین و متناقض حاکم بر جهان از یکسو و اثرگذاری های مهم آن بر تحولات و روندهای داخل کشور از سوی دیگر، بسادگی نمی توان برای این نوع سوالات پاسخ روشن و قاطعی یافت. یک فاکتور مهم در پاسخ باین سوال را درجه بلوغ و آگاهی و آمادگی جامعه برای گذار از این گردنه بزرگ و خطیر تشکیل می دهد و این که تا چه اندازه از آزمون های گذشته بویژه انقلاب بهمن تجربه اندوخته باشد و تا چه میزان از آن ها در انقلاب نوین خود بهره بگیرد. با این همه می توان گفت که با در نظر گرفتن کم و کیف اعتراضات و کنشگری های موجود و برجسته شدن نسبی مطالباتی که مطرح می شود، وجود جامعه ای متکثر، نقش شبکه های اجتماعی در درهم شکستن اتوریته تبلیغاتی رژیم و آگاهی های در دسترس و افزایش امکان سازمان یابی های خارج از کنترل حاکمیت، بعید بنظر می رسد که جامعه امروز ایران بار دیگر، تن به عروج رهبران بی بدیل، بلارقیب و دارای نفوذ فراگیر و به یک گفتمان غیرقابل انتقاد بدهد، حتی با عروج چنین عناصری بعید است که آن ها بتوانند ثبات و نفوذکلام و جایگاه قاطعی داشته باشند. پاسخ های مشخص تر را البته بدلیل متغیر بودن اوضاع و احوال داخلی و جهانی و وجود جریان ها و بازیگران متضاد، باید به ارزیابی مشخص تر از فرایند سیر تحولات و رویدادها موکول کرد. از همین رو بهتراست به جای پیشگوئی و الگوبرداری از مدل انقلاب بهمن و البته درس گیری از آن، به آرایش گفتمان ها که در حال شکل گیری هستند و با شتابی بیش از پیش شکل خواهند گرفت و در اینجا مشخصا به ماهیت و محتوا و درجه انسجام گفتمان موردبحث این نوشته و پی آمدهای آن در صورتی که قادر به گسترش پایگاه اجتماعی خود گردد پرداخت. نقدا یکی از درس های مهمی که از انقلاب بهمن آموخته ایم این است که بیرون رفتن «دیو» الزاما به معنای ورود «فرشته» نخواهد بود و بهمین دلیل نمی توان با چشمان بسته و رویاهای ناکجاآبادی به استقبال آینده رفت. طبعا چنان تجربه ای شاخک های جامعه را حساس تر کرده است.

گفتمان ناکجاآبادی!
الف- در وهله نخست گفتمان ایرانی و حکومت ایرانی عکس العملی است در برابر ناکجاآباد گفتمان دینی و حکومت دینی و خود نیز به همان اندازه از همان گونه ناکجاآبادی! بهمان اندازه کلی و انتزاعی و تهی از عینیت و معنای مشخص که اگر بفرض به همذات پنداری جامعه با آن منجر شود، محتوا و معنای واقعی اش را آن کسی تعیین خواهد که سوار بر موج شده است. همانطور که محتوای اسلام و یا حکومت عدلی را که خمینی از آن دم می زد، قدم به قدم و پا به پای تحکیم قدرت معنا کردند. هدف از تولید و ارائه این گونه شعارهای کلی و نوستالوژیک را علی العموم به صف کردن سیاهی لشکری دنباله رو و مطیع یک رهبر کاریزما و فرهمند صورت می گیرد. بیانیه پر است از این گونه استعاره ها، بشارت ها و واژگان توخالی و دهان پرکنی چون نور، دشمن تاریکی، عشق و مهر به ایران و کین به ایران ستیزان، اصالت، رستاخیز، موعودگرائی و نظایر آن. اگر در نظر بگیریم که این قبیل شعارهای «احساس برانگیز» و توخالی از همان گونه شعارهای مبتذل و میان تهی است که در انقلاب بهمن، بخش وسیعی از مردم را به زیر جادوی تمثال مقدس خمینی و به پشت بام ها و خیابان ها کشاند تا تصویر او را در ماه مشاهده کنند سخن گزافی نگفته ایم. از همین رو چنین شعارهائی اگر بفرض توسط جامعه جدی گرفته شوند حاصلی جز پائین آمدن مجد دیک رهبر کاریزما از ماه با هاله ای از نور برگرد چهره و نهادن پا بر دوش امت حاضر در صحنه نخواهد داشت.
بیانیه چنان از سروری ایران دوران تجارت در پیچ و خم راه های ابریشم و احیاء عصر طلائی و کهن سخن می گوید که خمینی و حواریون او از مدینه فاضله اسلام ناب محمدی سخن می گفتند. پس تا جائی که به انگیزه خود آن ها برمی گردد تشکیل سیاهی لشکری از جوانان سرخورده و خشمگین از نظام کنونی برای بازگرداندن نظام گذشته و قدرت و منزلت و ثروت از دست رفته انگیزه اصلی را تشکیل می دهد. گرچه باید افزود بدلیل تمرکز این گفتمان به نمادها تا محتوا، حتی می تواند پیشاپیش توسط آن رژیم و یا باندی از آن که در مصادره کردن تبحر دارد، اگر که برای بقائش مفید تشخیص بدهد، مصادره شود. چنان که زمانی احمدی نژاد با طرح مکتب ایرانی بجای مکتب اسلامی و زانوزدن در برابر تندیس کورش و نام گذاری روزی بنام آن و...، قصد مصادره کردن «هویت ایرانی» با ایجاد معجونی از ترکیب اسلام و ناسیونالیسم را داشت. بر این اساس الزاما مرز گذرناپذیری بین «حکومت ایرانی» و «حکومت اسلامی» وجود ندارد.

نسخه برداری از نظام حاکم!
ب- این نوع گفتمان متبنی بر مفاهم انتزاعی و کلی که بجای واژگان دینی با واژگان غیردینی آذین بندی می شود، فی الواقع نوعی کپیه برداری از نظامی است که مدعی مبارزه علیه آن است و لاجرم علیرغم تغییر نمادها در اصل حافظ همان مناسبات قدرتی خواهد بود که موجود است. چنین گفتمانی اگر بتواند پایش را بر روی زمین بگذارد بیش از هر چیز دستمایه یک استبداد مطلقه، ولو با طعمی تازه و از نوع باستانی اش خواهد شد. اگر مقابله با یک سیستم معطوف به ریشه ها نباشد و صرفا منازعه حول جابجائی قدرت و تعویض حکمران باشد، الگوهای رفتاری اش با رژیمی که با آن مبارزه می کند قرابت پیدا می کند. همانطور که به عنوان مثال سازمان مجاهدین در ضدیت با حکومت اسلامی، با همه خشم و نفرتی که نثار آن می کرد، نسخه دومی از آن را در خود بازتولید کرد که در آن مسعود رجوی المثنای خمینی بوده است.

ج- توصیف خود به عنوان برابرنهاد حکومت اسلامی به چه معناست؟
بیانیه نویسان به عنوان بخشی از اپوزیسیون خود را با کل جامعه معادل گرفته اند و با چنین معادل گرفتنی است که خود و گفتمانشان را آنتی تز یا برابرنهاد «حکومت اسلامی» می کنند. این نوع صورت بندی های دستکاری شده از دیالتیک در تناسب با قامت و مقاصد خویش، هیچ ربطی به دیالتیکی ندارد که در تاریخ فلسفه و نیز در ادبیات چپ مطرح شده است که در آن کشاکش و ستیز بورژوازی و طبقه حاکم و طبقه کارگر که اکثریت عظیم تحت استثمار جامعه را تشکیل می دهند به عنوان نهاد و برابرنهاد تعریف شده اند و سنتز (یا هم نهاد) آن هم در حکم تغییر کیفی جامعه موجود با مناسباتی ماهیتا نوین در همه حوزه ای اقتصادی و اجتماعی است. این که یک نیرو جریان سیاسی و یک گفتمان از گفتمان های موجود در صفوف جامعه بخواهد به گونه ای خودخوانده، خود و گفتمان خود را هم ارز جامعه قراردهد و به انکار سایرگفتمان ها و نیروها و جریان های موجود در جامعه به پردازد، سوای درک مخدوش و آشفته اش از رابطه نهاد و برنهاد و هم نهاد، تنها رویکرد تمامیت خواهانه خود را به نمایش می گذارد. این همان رویکردی است که هم حکومت اسلامی با تمامیت خواهی خود و هم سازمان مجاهدین به عنوان «تنها سازمان بدیل» هرکدام به نوبه خود تجسم برجسته آن هستند و هیچ قرابتی هم با دموکراسی و یک جامعه متکثر و وجود طبقات و منافع و گفتمان های متعدد درون جامعه ندارد.

نگاه نخبه گرا!
جالب است بیانیه ای که به مناسبات انقلاب بهمن ۵۷ یعنی به مناسبت رخدادی صادر می شود که بطور طبیعی با حضور گسترده و تقریبا سراسری مردم با گرایش های مختلف معنا می یابد و قاعدتا باید مخاطب جامعه باشد، اما شاهدیم که مخاطب اصلی آن را نخبگان و فرهیختگان تشکیل می دهند! بگذریم از این که مراد از این نخبگان هم لابد آن لایه اندک و کوچکی هستند که دل در گرو بازگشت نظام گذشته دارند و طبعا نمی توانند شامل حال جمهوری خواهان باشند و بویژه در مورد چپ ها، تحت عنوان «ارتجاع سرخ» از هم اکنون با کشیدن خط و نشان برای آن ها، چه بسا در لیست سیاه قرار گرفته اند. با این همه چنین خطابی نشان از جایگاه رفیع «نخبگان و فرهیختگان» دل سپرده در نظام هرمی آن ها دارد.

مصادره جنبش!
یکی از دلایل برآمد با سویه تمامیت خواهانه توسط این جریان، از توهمشان نسبت به خیزش دیماه سرچشمه می گیرد. آن ها با شنیدن برخی شعارها در برخی تظاهرات که به شکل کنایه آمیزی له نظام گذشته داده شد، و از میان نسل در حال گذار که بخشا با گزینش بین بد و بدتر کنشگری می کرده است، از جمله آنانی که با «خیانت روحانی به وعده هایش» سرخورده شدند، نه فقط آن شعارهای کنایه آمیز و آن جمعیت را به سود خود مصادره کرده اند، بلکه کل خیزش ها را به حساب حمایت از خود واریز نموده اند، و حال آن که می دانیم در همان خیزش ها شعارهائی چون نان مسکن آزادی و البته شعارهای رادیکال و مهم مطالباتی با رنگ و بوی ضدسرمایه داری هم داده شد که اصلا ربطی به سوداها و ماهیت طبقاتی این ها نداشت و بسیاری هم بخاطر همین شعارها دستگیر و به انواع محرومیت ها و نیز زندان های طولانی محکوم شدند. از سوی دیگر می دانیم که خیزش دیماه تداوم خود را با موج های گسترده ای از اعتراض ها و جنبش های مطالباتی-سیاسی مشخص بازتکثیر کرد که عموما با شعارها و سویه های رادیکال و ضدسرمایه داری در میان کارگران و معلمان و دانشجویان و ... دنبال شده است و از قضا شاهدیم که رژیم اسلامی نیز مثل سلف خویش- رژیم سابق- چپ ها و رادیکال ها و فعالین اعتراضات را آماج اصلی تهاجم خود قرار داده است و هم چون ساواک آن دوره، وزارت اطلاعات این رژیم هم به دستگیری فعالان کارگری و چپ ها و بعضا به شوهای تلویزیونی روی آورده است. البته غرض این نوشته انکار وجود گرایشی به نظام گذشته در میان جوانان و بخش های از جامعه نیست. اما این که کل جنبش را به مصادره خویش در آوریم، زنگ خطری است برای بازتولید وضع موجود در صفوف مدعیان مبارزه علیه آن و دامن زدن به توهمی که می تواند به کل جنبش ضداستبدادی-مذهبی و مطالباتی مردم و سرنگون کردن آن آسیب برساند.

تقابل گفتمانی با یک جامعه متکثر و دارای اتنیک های گوناگون!
جامعه متنوع و کثیرالوجوه ایران را با هر عبارتی که توصیف کنیم، چه به عنوان کشوری کثیرالمله و یا ملتی کثیرالوجوه و مرکب از جوامع گوناگون، یا جامعه ای شامل اتنیک ها و اقلیت های گوناگون و بطور کلی وجود جوامع گوناگون قومی-ملی، مذهبی و غیرمذهبی و زبانی و فرهنگی، در یک جامعه پلورال و بشدت رنگین کمان که سالیان دراز است که در سرزمینی بنام ایران (صرفنظر از آن که خوداین جغرافیای زیستی در طول زمان دستخوش تغییرات زیادی شده است) بطور مشترک زندگی و همزیستی کرده اند. طبیعی است که با چنین وضعی اگر گفتمانی بخواهد قرائتی تنگ و یک جانبه و بشدت یکدست و یک رنگ از این رنگین کمان ارائه دهد، و باین طریق خواسته و ناخواسته دنبال سروری و قیادت یک بخش از جمعیت بر بخش های دیگر باشد، کاری جز تحریک روحیه ناسیونالیستی از یکسو و دامن زدن به شکاف ها و گسل های موجود در یک جامعه سرشار از انواع گرایش های گوناگون و هویت خواهانه انجام نمی دهد.
آن هم در کشوری که سرکوب و رویکرد یک حکومت مرکزی تمامیت خواه در طی چندین دهه، موجب فعال شدن این گونه گسل ها شده است. البته این رویکرد را نیز باید مصداق دیگری دانست از آن نوع صورت بندی تضادهای جامعه که بر طبق آن یک جریانی بطورخودخوانده خویشتن را معادل کل جامعه جامعه و برابرنهاد حاکمیت تعریف می کند.

تحریف تاریخ!
برای گرایش هائی که با رویکردی تمامیت خواهانه برآمد می کنند تحریف تاریخ و قرائتی معیوب از آن بخشی جدانشدنی از هویت سازی های جعلی را تشکیل می دهد. چنان که بیانیه وقتی از تاریخ معاصر ما صحبت می کند، آن را صرفا به «جدال و جنگ سیاسی مکاتب مارکسیستی و مذهبی و جهان سومی و ائتلاف و اختلاط های آن ها» منتسب می کند. در این گونه روایت تاریخی، از قضا طرف اصلی (تزی) که عملکرد خود سهم مهمی نه فقط در وقوع انقلاب بطورکلی که هم چنین در فعال شدن رسوبات کهن و تحمیل فرادستی روحانیت به انقلاب داشت، غایب است! حتی اگر کسی که از تاریخ گذشته هیچ اطلاعی هم نداشته باشد، با دقت به چنین روایتی، با کمال تعجب متوجه خواهد شد که در این روایت هیچ سخنی و مطلقا هیچ سخنی پیرامون دستگاه حاکمیت آن زمان و شخص شاه که قدرت مطلقه را در دستان خود متمرکز کرده بود که سبب ساز یک جنبش گسترده ضداستبدادی شد، در میان نیست. یا در این روایت هیچ سخنی از کودتای ۲۸ مرداد که از قضا نقش مهمی در ایجاد بستر مناسب برای برآمد اسلام سیاسی داشت، و با همکاری سیا و سازمان جاسوسی انگلیس و با همکاری دربار و روحانیت صورت گرفت نیست. هم چنان که از همکاری طولانی روحانیون و یاران و پیروان خمینی از بهشتی و باهنر و گلزاده غفوری و مطهری و حداد عادل و... به عنوان مشاوران وزارت فرهنگ و آموزش زمان شاه و مولف کتاب های دینی مدارس آن زمان و نیز تأسیس انواع مدارس دینی از دبستان تا دبیرستان و تا موسسات و مدارس آموزش طلاب، و همکاری با امثال مطهری ها و نصرها و حداد عادل ها در آکادمی فلسفی بانو فرح و امثال آن ها چیزی گفته نمی شود. و همه این ها در حالی است که لبه تیز سرکوب متوجه چپ ها بود و زندان ها مملو از طیف های گوناگون چپ و روشنفکران ترقی خواه بودند و اعدام و شکنجه هم حدی نمی شناخت. در این تاریخ نویسی هم چنین اشاره ای به بندوبست و مذاکرات بین آمریکا و ارتش و حامیان شاه و نمایندگان خمینی برای انتقال قدرت به خمینی و یاران او که خواهان حکومت اسلامی بودند نیست. آن چه که آن ها را با هر اختلافی بهم نزدیک می کرد ضدیتشان با چپ و احساس خطر مشترکی بود که منافعشان را تهدید می کرد. در وقایع تاریخی آن روزها آمده است که سرتیب مقدم و پرویز ثابتی مقام معروف امنیتی آن دوره، شبی که منتظری در خانه مطهری برای عزیمت به پاریس و دیدار با خمینی آماده می شد، با عجله وارد شدند و از منتظری که مهم ترین شاگرد و حامی مورداعتماد خمینی محسوب می شد خواستند که در دیدارش با او پیام آن ها را در مورد نقش چپ ها در اعتراضات و خطری که از جانب آن ها متوجه آن هاست به اطلاع خمینی برساند. بی شک این گونه پیام رسانی ها که بعضا در آن ها مبالغه هم می شد، بخشی از چانه زنی ها و سازش هائی بود که در پشت پرده برای انتقال قدرت به روحانیت که از قضا در آن زمان با ملی مذهبی ها و نیز بخش هائی از لیبرال ها در ائتلاف بودند جریان داشت. آن چه که برای آن ها مهم بود این بود که مبادا چپ ها بتوانند در انتقال قدرت پس از شاه نقشی داشته باشند. آن ها برای اینکار بخوبی از حساسیت دیرینه روحانیون به چپ ها بهره برداری می کردند. در واقع برخلاف ادعاها و تحریف های عامدانه و معیوب این جریان علیه چپ ها، روحانیت از دیرباز و از همان زمان قبل از کودتای ۲۸ مرداد با چپ در گیر بود و با دربار حول آن آشکار و پنهان ائتلاف داشتند. هم چنان که روحانیون با سفارت آمریکا و سیا و انگلیس داشتند و حتی پول به حسابشان (از جمله به کاشانی) واریز می شد. جایزه ای که شاه به ناصر مکارم بخاطر نگارش کتاب فیلسوف نماها داد تنها یک نمونه کوچک از آن است. خود مرتضی مطهری همواره علیه چپ ها می نوشت و سخنرانی می کرد. سروش با توصیه او و امثال او و بهشتی ها علیه چپ ها جزوه می نوشت و مقبولیتش در نزدخمینی هم مدیون آن ها بود. در این بیانیه پیرامون انقلاب بهمن از یکه تازی و استبداد مطلقه شاه کوچک ترین اثری نیست تا لااقل حتی خوانندگان خوش باور بیانیه هم بتوانند بپذیرند وقتی آن ها این چنین از بازگشت گذشته دفاع می کنند لااقل در سخن منظورشان آن استبداد مطلقه نیست. حالا که این روزها بحث ها و روایت های آن دوره داغ است،‌ بخصوص برای آگاهی نسل های جدید، درنگ بر سخن مسول سفارت اسرائیل در آن دوره که رابطه ویژه ای با شاه و ساواک داشت و آموزش و خدمات ارزنده ای به آن ها ارائه می کرد، و در آرشیو بی بی سی هم موجود است، شنیدنی است. او نقل می کند که چگونه سپهبد ربیعی فرمانده نیروی هوائی از او می خواهد که شمه ای وضعیت حساس و خطیری را که در خیابان ها جریان داشت به سمع شاه برساند. سفیر از او می پرسد پس آن صندلی های چیده شده کنار شاه برای تیمسارها برای چیست؟ پاسخ سپهبد شنیدنی است وقتی که او را شیرفهم می کند که در نزد شاه کسی جرئت بیان چیزی جز «بله قربان! اطاعت می کنم!» را ندارد! یا چنان که اردشیر زاهدی آخرین سفیر شاه در آمریکا، کسی که به شاه نزدیک بود، وقتی برای انتقال آخرین گفتگوئی که با مقامات آمریکائی ها و حامل مواضع و پیام آن ها به شاه بود و شاه هم سخت در انتظار شنیدن آن ها بود، نقل می کند وقتی داشت با عجله به دیدارا و می شتافت، چگونه «شهبانو فرح» خواهان صحبت با او پیش از دیدار با شاه می شود و با وجود عجله اردشیر زاهدی برای دیدار با شاه، فرح به هرنحوی شده خود را به او می رساند و از او می خواهد که در گزارش خود به شاه رعایت روحیه او را بکند، چون که وی نگران خودکشی شاه است. در مملکتی که مقدرات همه امور هم در دستان چنین پادشاه پریشان احوالی متمرکز بود، هیچ کس جرأت نمی کرد حتی در مقابل یک جسد سیاسی و یک جامعه در حال غلیان کوچکترین سخن و نظر و انتقادی بزبان آورد! هم او در اوج قدرت و در قامت ژاندارم آمریکا در منطقه و با پول نفت می توانست حتی سلاح هائی را که هنوز ارتش آمریکا تحویل نگرفته است بخرد، حتی تحمل احزاب نمایشی و دست ساخت خودش را هم نداشت. آیا می توان در مورد تاریخ انقلاب بهمن سخن گفت و از این گونه وقایع عبرت آموز درسی نیاموخت و کوچکترین اشاره ای به آن ها نکرد؟ بین انکار و قصابی تاریخ با ساختن چنان تاریخی- اگر آبی برای شناکردن یافت شود، فاصله زیادی نیست!

عیار استقلال خواهی!
گرچه امروزه در بورس سیاست، ظاهرا استقلال ارج و منزلت خود را از دست داده است و کسی مثل ترامپ بدون پرده پوشی، دولت های دست نشانده را نوکران حلقه به گوشی می خواند که اگر دو هفته ولتان بکنیم سرنگون می شوید! همین واقعیت به درجاتی، هم در موردشاه سابق و هم پهلوی اول صدق می کرد. چنان که وقتی با دولت آن زمان آلمان برخلاف میل آن ها مراوده برقرار کرد، روانه تبعیدگاه شد. همین ماجرا در مورد پهلوی دوم هم وقتی که متوجه شد به دلیل نارضایتی و خشم گسترده جامعه علیه او، آن گونه که باید موردحمایت بیدریغ آن ها نیست، ناگزیر به ترک ایران شد (چنین خروجی قبل از ۲۸ مرداد هم به دلیل فشارهای داخلی صورت گرفته بود). با این وجود باز هم شاهدیم که تکیه به قدرت های بزرگ و دخیل بستن به حمایت و کمک های همه جانبه آن ها برای عروج به قدرت، اعم از مالی و سیاسی و امنیتی و...، آن هم از سوی ارتجاعی ترین دولت آمریکا، برای این نوع جریان ها حرف اول را می زند. ناگفته نماند که در کشاکش بین رژیم و دولت آمریکا، عملا مردم ایران هم با تحریم های همه جانبه ای که تر وخشک را با هم می سوزاند و با هدف سوزاندن جنگل برای شکار خرس صورت می گیرد، مورد مجازات قرار می گیرند و این نوع باصطلاح اپوزیسیون نیز حامی و مشوق آن است. بدیهی است که با چنین «استقلالی» با ادعای دفاع از مردم یک پارادوکس کامل است و با اشک تمساح نمی توان آن را پوشاند.

گفتمان ها چه کارکردی دارند؟
سخن پایانی: قاعدتا تاریخ از گذشته رو به آینده خوانده می شود. وارونه خوانی تاریخ منجر به فاجعه ای شد که جامعه ایران گرفتارآن شد و تا هم اکنون هم قادر به رهائی از آن نشده است. این که باردیگر جریانی بخواهد رهائی و رستگاری را در ناکجاآباد گذشته و سرهم بندی کردن گفتمانی باستانگرا جستجو کند، ما را به آن جا می رساند که در اقتباسی مضحک از نظام موجود، صرفا به فکر تعویض نمادها باشیم: بجای مدینه فاضله و تمدن اسلامی، تمدن ایران باستان، بجای هویت و گفتمان دینی، هویت و گفتمان ایرانی، بجای حکومت دینی حکومت ایرانی، بجای حکومت توسط اقلیتی اقتدارگرا از نوع ولایت آسمانی حکومتی از نوع ولایت موروثی را علم کنیم.

اگر آن گونه که فوکو نشان داده است بپذیریم که گفتمان ها کلمات و واژگانی خنثی و بی خاصیت نیستند، بلکه برای آن ابداع می شوند که به مناسبات قدرت و نظام های اجتماعی-طبقاتی شکل بدهند و از طریق مقولات و مفاهیم و گفتارهای نهادینه شده (و از جمله بشکل ایدئولوژی) چه بسا بر اذهان و جهت گیری های یک یا چندین نسل و یا یک دوره تاریخی تاثیرگذار باشند، آن گاه به اهمیت گفتمان های بدیل، ضدهژمونیک و ضدقدرت برای مقابله موثر با این گونه گفتمان ها بویژه آن نوع گفتمان هائی که از نهادینه کردن سراب گذشته برای فرافکنی و سرکوب مطالبات و خواست های واقعی جامعه و دادن شکل تازه ای به همان به مناسبات بهره کشانه واقف می شویم.
در تجربه انقلاب بهمن و فرایندی که منجر به آن شد، واژه ای که از قفسه تاریخ بیرون کشیده شد و هم چون یک مقوله و واژه جادویی ساخته و پرداخته شد و توانست نقش کانونی در پیکربندی عناصر گفتمانی متعلق به نیروهای واپسگرا پیدا کند، «اسلام» بود که بنا به دلائلی خارج از گنجایش این نوشته، علیرغم ماهیت ناسازه و ناکجاآبادی خویش توانست در فرایند قطبی شدن جامعه حول استبداد حاکم توجه بخش بزرگی از جامعه را بسوی خود جلب کند و با ایجاد نوعی همذات انگاری کاذب بین مطالبات واقعی جامعه (چون آزادی و دموکراسی و پیشرفت و استقلال و عدالت اجتماعی و...) و این واژه «جادوئی»، هم چون «چتری» بر فراز جنبش ضداستبدادی عمل کند. بطوری که هرکس (از آن اکثریت متوهم) از ظن خود شد یار آن، و شد آن چه که نمی بایست می شد!

فرایند انبساط و انقباض قدرت در انقلاب!
انقلابات که اساسا با حضور و اعمال قدرت و نقش آفرینی مستقیم مردم برای درهم شکستن ساختارهای قدرت مترادف هست، معمولا پس از پیروزی و نیل به مقصود اولیه بلافاصله توسط نیروها و گفتمان های فرادست با فرایند قبض مواجه می شود. آن ها وظیفه مردم را تمام یافته تلقی کرده و با مصادره کردن آن تلاش مجدانه ای را برای نهادینه کرن قدرت انبساط یافته شروع می کنند. ویژگی اصلی این گونه گفتمان ها سلسه مراتبی کردن قدرت برای حفظ ساختارها و نهادهای سیستم و جاکردن قدرت از بدنه جامعه و انباشت آن هم چون یک قدرت مسلط و بیگانه و سرکوبگر با هدف حفظ و تحکیم مناسبات مبتنی بر سلطه و بهره کشی است. این کار بویژه در دوره های انقلابی عموما از طریق برساختن هویت های کاذب و انتزاعی، موهوم و ناکجاآبادی برای به محاق بردن مطالبات بنیادی و خلع ید از هویت های واقعی و پیشرو و متنوع جامعه (و افراد جامعه) صورت می گیرد.
اکنون که پارادایم واپسگرایانه اسلام سیاسی از نوع ولایت مآبش که چهل سال پیش با قراردادن استبداد فقیه هم چون برابرنهاد استبداد شاهی به قدرت رسید و با انحطاط کامل خود به مرحله فروپاشی نزدیک شده است؛ بازهم شاهد عروج این نوع گفتمان سازی های موهوم و ناکجاآبادی هستیم. تلاش آن است که این بار بجای جادوی «هویت دینی» جادوی «هویت ایرانی» را هم چون اسب تروائی برای بازگرداندن همان نظام سرنگون شده بکار گیرند. بدیهی است همانطور که واژه مبهم و ناکجاآبادی «اسلام» و ارجاعش به مدینه فاضله و انواع وعده هایش طوماری باز نشده بود که بتدریج و به موازات تثبیت قدرت باز می شد و از مفاد آن پرده برداری می شد. که در مرکز آن روحانیت (با انبانی از احکام فقه و شریعت موریانه خورده) و رکن ولایت مطلقه فقیه به عنوان جانشین امام غائب و برابرنهاد نظام استبدادی سلطنت قرار داشت.
اما مسأله اصلی در این بحث نه خود مذهب و واژه تاریخا موجود اسلام، بلکه بیرون کشیدن آن از قفسه تاریخ و برساختن گفتمانی بود از نوعی مناسبات قدرت و نظامی که خمینی و روحانیت حامی اش، در انتقام از انقلاب نیمه تمام مشروطیت و احیاء مشروعیت بدنبال آن بودند. در مورد برساختی از «هویت ایرانی» هم مسأله مهم نه خود واژه تاریخا موجو د«ایران» به عنوان خانه و زیستگاه مشترک ساکنان رنگین کمان آن که از دیرباز در آن زیست کرده اند، واژه و مفهومی که بخودی خود نمی تواند دارای بار منفی باشد، بلکه ساخته و پرداخته کردن گفتمانی است که از آن هم چون اسب تروا برای سودای بازگرداندن قدرت از کف رفته و احیاء مجدد نظامی که توسط یک انقلاب درهم شکسته شد، بهره گرفته می شود.
از همین رو برساخته ای با برچسب «هویت ایرانی و حکومت ایرانی» و گفتمانی باستانی-ناسیونالیستی نه فقط هیچ ربطی به واژه و مفهوم ایران هم چون سرزمین و خانه مشترک مردمان ساکن آن ندارد، بلکه تبدیل آن به چماقی علیه برقراری آن گونه مناسبات دموکراتیکی است که این مردم برای آن مبارزه می کنند، و سودا و هدف اصلی از موعودگرائی و رستاخیزمدنظرشان هم جز بازگردان نظام گذشته نیست. اما همانطور که تجارب تاریخی به ما آموخته اند و فیگورسیاسی سلطنت طلبان هم، اعم از بسط روحیه تمامیت خواهی و یا دخیل بستنشان به ارتجاعی ترین جناح های بورژوازی جهانی موید آن است، چنین رجعتی حتی اگر شدنی هم باشد بدون توسل به مشت آهنین بخصوص توسط جریانی که در یک انقلاب ضدسلطنتی سرنگون شده باشد، ناممکن خواهد بود. اما فراتر از آن حتی هوس ظاهرشدن بر روی صحنه با ادعای تنها بدیل رژیم و دل بستن به یک الاکلنگ سیاسی و یک شوخی تاریخی، چنان که در رفتار آن ها مشاهده می کنیم و ردپای آن در همین بیانیه هم دیده می شود، بیش از آن که با یک چهره بزک شده همراه باشد برعکس با نشان دادن مشت و درونمایه تمامیت خواهانه و ضددموکراتیک همراه است!



منابع:
* بیانیه رضاپهلوی به مناسبت چهل سالگی انقلاب
https://news.gooya.com/2019/02/post-23222.php

* رضاپهلوی و ابتذال گفتمانی!
https://www.tribunezamaneh.com/archives/165566

* شوخی تاریخ!
https://www.tribunezamaneh.com/archives/169687

* انتشار اسناد کودتای ۲۸ مرداد: فرصتی تازه برای زنده کردن و زنده نگهداشتن حافظه تاریخی
iranglobal.info

*-به بهانه انتشار اسناد کودتای ۲۸ مرداد و سه نکته ناقابل:
https://www.azadi-b.com/arshiw/?p=63689#more-63689

* منشوری که به بازار نیامده و رشکست شد
https://www.azadi-b.com/arshiw/?p=35939#more-35939


اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:

Facebook
    Delicious delicious     Twitter twitter     دنباله donbaleh     Google google     Yahoo yahoo     بالاترین balatarin


چاپ کن

نظرات (۰)

نظر شما

اصل مطلب

بازگشت به صفحه نخست